سعید پالیز کارشناس و پژوهشگر در یادداشتی نوشت: سازمانهای مردمنهاد در بستر رشد جامعه مدنی و در پی شکلگیری دولت–ملت مدرن پدید آمدهاند. مسئولیتپذیری اجتماعی و مشارکت داوطلبانه شهروندان در قالب انجمنها و نهادهای مدنی، پدیدهای اجتماعی است که میتواند نقش مهمی در بهبود حکمرانی و افزایش کارآمدی نظام اجرایی ایفا کند. در حوزه میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی، سمنها با بهرهگیری از ظرفیتهای مردمی قادرند جوامع محلی و ذینفعان را نسبت به مسئولیتهای اجتماعی خود آگاه ساخته و زمینه حفاظت پایدار از میراث فرهنگی و توسعه گردشگری مسئولانه را فراهم آورند.
اهداف و کارکردهای سازمانهای مردمنهاد
مهمترین هدف از تشکیل سمنها، ایجاد و تقویت تشکلهای غیردولتی و افزایش ظرفیت نظام اجتماعی از طریق بالفعلسازی توانمندیهای بالقوه جامعه است. از جمله کارکردهای اساسی این سازمانها میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
کوچکسازی دولت و واگذاری بخشی از امور به جامعه مدنی؛
توانمندسازی مردم و افزایش سرمایه اجتماعی؛
ارتقای کارآمدی نظام اقتصادی و بهینهسازی فرآیند برنامهریزی؛
عملیاتیسازی برنامهها و مقابله با آسیبهای اجتماعی؛
ایفای نقش مؤثر در حفاظت، احیا و معرفی میراثفرهنگی و توسعه صنایعدستی.
نهادهای اجتماعی خودجوش که از بطن جامعه شکل میگیرند، تأثیرات ماندگاری بر ساختار اجتماعی برجای میگذارند و حتی میتوانند سیاستگذاران را به پذیرش، تعدیل یا بازنگری در سیاستهای موجود وادار کنند.
چالشها و موانع پیشروی سمنها:
با وجود ظرفیتهای گسترده، سمنها در مسیر فعالیت مؤثر با چالشهای متعددی روبهرو هستند که از جمله مهمترین آنها میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
ناآگاهی جامعه نسبت به کارکرد و نقش واقعی سازمانهای مردمنهاد؛
محدودیت و ناپایداری منابع مالی؛
ضعف عملکرد حرفهای و ساختار سازمانی نامناسب؛
وابستگی یا سوءاستفاده جریانهای سیاسی از این تشکلها؛
فقدان قوانین جامع، شفاف و کارآمد برای تأسیس و فعالیت سمنها؛
نظارتهای چندگانه، ناهماهنگ و بعضاً غیرشفاف؛
تمرکز جغرافیایی تشکلها و تصمیمگیریها در پایتخت؛
ضعف برنامهریزی، کار تیمی و دسترسی به اطلاعات؛
نبود زیرساختهای حمایتی و فضای مناسب برای فعالیت پایدار.
این چالشها بهویژه در حوزه میراثفرهنگی و گردشگری، میتواند مانع از مشارکت مؤثر جوامع محلی و کاهش نقش مردم در حفاظت از سرمایههای فرهنگی شود.
راهکارهای پیشنهادی برای تقویت سمنها:
در راستای ارتقای کارآمدی و موفقیت سازمانهای مردمنهاد، بهویژه در سه حوزه میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی، راهکارهای زیر پیشنهاد میشود:
توانمندسازی سمنها در تدوین برنامههای عملیاتی و جذب منابع مالی متنوع از بخشهای دولتی، خصوصی و خیرین؛
تقویت خوداتکایی مالی از طریق ارائه خدمات و محصولات متناسب با اساسنامه؛
تمرکز بر فعالیتهای کمهزینه، زودبازده و با اثرگذاری بلندمدت؛
ارتقای نقش رسانهها در آگاهیبخشی اجتماعی و تبیین جایگاه سمنها؛
گنجاندن آموزش مشارکت اجتماعی، کار گروهی و مسئولیتپذیری در نظام آموزشی؛
تدوین قوانین جامع و نظامنامه مشخص برای تأسیس، اداره و نظارت بر سمنها؛
استفاده از سمنها در نقشهای ناظر، مشاور و مجری پروژههای دولتی؛
آموزش مستمر اعضا و تربیت مدیران توانمند برای اداره این تشکلها.
نتیجهگیری:
سازمانهای مردمنهاد بهعنوان یکی از مهمترین بازیگران جامعه مدنی، ظرفیت بالایی برای مشارکت در توسعه پایدار، بهویژه در حوزه میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی دارند. رفع چالشهای ساختاری، قانونی و مدیریتی این سازمانها و حمایت هدفمند از آنها میتواند زمینهساز افزایش مشارکت مردمی، ارتقای مسئولیتپذیری اجتماعی و حفاظت مؤثر از میراث فرهنگی کشور باشد. تحقق این امر مستلزم عزم جدی دولت، نهادهای حاکمیتی و خود سمنها در مسیر اصلاح، توانمندسازی و تعامل سازنده است.
انتهای پیام/
نظر شما